Werk op het land 

Sinds we terug zijn in Kamanyola hebben we ons volop op de landbouw gestort. Bij onze aankomst was het nog heel droog. In de eerste week viel er maar een keer wat regen. Een goede tijd om nog het terrein voor te bereiden met onkruidbestrijding. Enkele mensen vroegen onze hulp om hun veld met herbicide te bewerken voordat de regens echt los zouden gaan. Het bood ons meteen de gelegenheid om mensen te trainen in de technieken van Zéro Labour. Ook op ons eigen veldje achter ons huis konden we aan de slag. Het onkruid was al bestreden en we konden direct beginnen met zaaien van bonen en mais. Elke middag na het werk een uurtje op het land, dat is een leuke afwisseling. Maar wel weer even wennen hoor. Na een uurtje werken was ik al doodop!

Plantgaten maken

Bonen zaaien

Werk op ons eigen veldje

De vrouw in ons buurtveld had daar zo te zien minder last van, ze ging onvermoeibaar door met het planten van haar cassave.  Nu de regens zich aandienen, zijn de boeren om ons heen ook dagelijks bezig in hun velden. Goed om te zien hoe mooi de velden er bij liggen. Het was ook heerlijk om weer regelmatig te kunnen wandelen en sporten in de buurt van de rivier Ruzizi en de nijlpaarden te bekijken. Het is en blijft een prachtig landschap waar wij wonen.

De landerijen achter ons huis (het groene dak)

Barefoot running langs de Ruzizi

Wandelen langs de Ruzizi

Op reis

Vanaf oktober is het werk van Roelof iets mobieler geworden. Hij werkt nu ook voor een ander project van ZOA gebaseerd in Minova. Dat ligt ten noordwesten van Bukavu, aan het Kivu meer.

De snelste manier om daarnaartoe te reizen is per boot van Bukavu naar Goma (de speedboot doet er 3 uur over) en vanaf Goma nog anderhalf uur over de weg. Ook hier is een landbouwproject waarin Roelof advisering, training en coaching doet in de conservation agriculture. Dat is de landbouw waarin de bodem gespaard blijft tegen verarming en erosie met onder andere de techniek van de Zéro labour en bodembedekkers die stikstof binden. Erosie is hier een grote bedreiging voor de landbouw omdat veel van de velden op een (steile) helling liggen.

De reis van Bukavu naar Goma

Per boot over het Kivu meer

We bezochten de zogenaamde Farmer Field Schools en individuele deelnemers op hun velden. In groepen van 20 a 30 personen hebben de mensen (vooral vrouwen) samen een veld waarop de nieuw aangeleerde technieken worden uitgeprobeerd. Vervolgens brengen ze het op hun eigen veld thuis in praktijk.

Vrouwen van een Farmer Field School

Een individuele deelnemer

Op het veld van de groep

Training

Op onze laatste dag in Minova gaven we een training in de techniek van het spuiten. Het stuk grond lag op een steile helling. Hier is het zeer belangrijk om direct de erosie aan te pakken. Een manier om erosie tegen te gaan is door strookjes onkruid te laten staan, Deze strookjes kunnen dan ieder seizoen verspringen. Op die manier wordt de grond vastgehouden en uitspoeling voorkomen. En natuurlijk zorgt het niet meer ploegen en de laag afgestorven onkruid voor bedekking en daardoor bescherming van de fragiele bodem.

Erosie op de hellingen

Training over de dosering

Spuiten op een steile helling

Na een heerlijke vakantie van drie weken in Nederland, zijn we weer terug in Congo. We hebben genoten van onze kinderen, familie en vrienden. Ik zal proberen jullie een klein inkijkje te geven in onze belevenissen.

Kinderen

Als je een half jaar je kinderen niet hebt gezien (de laatste keer was in februari in Oeganda), is het weerzien echt een feest! Het begon al op Schiphol: daar stond onze jongste dochter Margreet klaar met haar autootje (Otje) om ons op te halen. Een jaar geleden had ze nog niet eens haar rijbewijs, en nu stond ze daar, compleet met eigen auto! Ondertussen is Margreet afgestudeerd in  Social Work en heeft ze een baan gevonden. Allemaal redenen voor dankbaarheid.

Margreet met Otje op Schiphol

Roelof en Margreet voor het huis in Beekbergen

Met haar reden we naar Beekbergen waar we tien dagen op een huis van vrienden mochten passen: een vrijstaand huis met een prachtige tuin, een lap grond een vrije uitloop kippen! Voor die kippen mochten we ook zorgen. Daar kunnen we als beginnend boerenechtpaar nog wel wat over leren. Onder ons beheer zijn er helaas 3 van de 5 kuikens doodgegaan door een nog onbekende oorzaak. De laatste tien dagen brachten we door in een vakantiehuisje in Ermelo. Ook een geweldige plek.

Voor de molen met Jelte Jannie en haar vader

Molen in Kinderdijk

Jelte bracht direct ons oude campertje, die hij nu in beheer heeft. Dus we hadden die drie weken een uitstekend vervoermiddel waarin we ook nog gekampeerd hebben. Met Jelte en zijn vriendin Jannie brachten we een bezoek aan  Jannies ouders. Zij hebben een molen in Kinderdijk. Een van de molens van het werelderfgoed. Het was heel bijzonder om die molen te bekijken waar Jannie is geboren en waar de hele familie nog steeds woont. We werden er hartelijk ontvangen met een heerlijke maaltijd.

Training van pa in barefoot running

in het bos

De derde week kwam Minke uit Engeland over. Zij bleef de hele laatste week. Samen met de kinderen hebben we van alles kunnen ondernemen: We hebben  gekitesurft in Friesland en bij strand Horst, gewandeld in de mooie bossen op de Veluwe, kastanjes gezocht, geshopt, gefietst, gesport. Roelof heeft het barefoot running onderwezen aan de dochters. We genoten van het niet zo warme weer in het goed georganiseerde Nederland met haar fantastische (snel)wegen, fietspaden, wandelpaden, campings, etc. etc. Wat is het toch een prachtig land!

Kiteactie op strand Horst

Spullen weer in de camper laden

Kitesurfen in Mirns

Familie en vrienden

Ook zagen we veel familieleden en vrienden. We brachten een bezoek aan schoonmoeder van Til, helemaal in Uithuizermeeden. Zij is nu 88 jaar en nog goed gezond. Met haar  bezochten we ook de Eemshaven met haar moderne technologie en mega windmolens.

Met schoonmoeder van Til bij de Eemshaven

De windmolen

Het ene bezoek volgde op het andere met familie en  vrienden. Fantastisch om na zoveel tijd jullie allemaal weer te zien. En dan zijn er nog vele anderen die we helaas niet hebben kunnen zien in die drie weken. Dat komt hopelijk in december.

Werk

We hebben ook veel bekendheid kunnen geven aan ons werk en over onze toekomst plannen. De eerste zondagavond was direct de informatie avond in onze gemeente Sefanja over ons werk. Het was fijn om direct vers van de pers iets te kunnen vertellen. Het was erg bemoedigend hoe mensen ons ondersteunen in onze plannen. Later was er nog een zendingszondag in onze gemeente. Ook daar kon Roelof weer het verhaal doen over de nieuwe landbouw in Congo.

Zondag 30 september was het allemaal helaas weer voorbij. Toen was onze laatste rit voorlopig in de camper naar Schiphol. En vandaar ging het naar Kigali en de volgende dag in een taxi in bijna 5 uur weer terug naar Congo. Over de grens was het weer duidelijk dat we in Congo waren: het chaotische straatbeeld met veel sjouwers van zeer zware lasten. Het was een blij weerzien met onze vrienden, werkers, wachten en collega’s hier. We zijn weer thuis!

Aline en de wacht zijn blij met de cadeautjes

De Congolese grens bij Bukavu

Thuis

Veel van mijn leven speelt zich af op een betrekkelijk klein oppervlakte, namelijk in en om ons huis.  We hebben een hulp voor drie ochtenden in de week, Aline. Zij veegt en dweilt het huis, doet de was (met de hand) en strijkt waar nodig, de rest doe ik zelf. Onlangs heb ik haar geleerd om brood en bananencake te bakken. Dat vind ze heel leuk. Ze wil graag hiermee haar eigen onderneming beginnen.

Aline kneedt het deeg

De broodjes zijn klaar

Trots op de bananencakejes

Voor onze veiligheid in huis zijn er twee wachten, ingehuurd door ZOA. Louis is de nachtwacht en overdag is er Heri. Louis is erg klein van stuk. Als je hem ziet zou je denken dat hij Pygmee is, maar hij zegt dat hij als  enige van zijn familie zo klein is. Het ligt wat gevoelig; Pygmeeën worden hier nogal eens gediscrimineerd. Louis was er al lang voordat wij hier woonden. Als zes jaar bewaakte hij dag en nacht dit huis. Heri is afgestudeerd als onderwijzer maar kon geen werk vinden. Daarom werkt hij als wacht. Dat betaalt ook nog beter dan het onderwijs.

Aline, Vainqueur en ik in de ‘voortuin’

Louis en ik

Heri met Vainqueur en Aline

Rondom ons huis is er altijd genoeg drukte. We wonen ongeveer 200 meter van de grens met Rwanda. Pal voor ons huis is de overslagplaats van vrachtwagens uit Rwanda naar de Congolese vrachtwagens. Soms staan er wel vijf tegelijk voor het huis terwijl de goederen worden handmatig overgeladen.

De weg richting de Rwandese grens

Richting centrum Kamanyola

Kinshasa

Roelof was vorige week op stap voor een belangrijke missie in Kinshasa, de hoofdstad van Congo. Gelukkig was zijn paspoort er net op tijd zodat hij deze reis kon maken. Eerst per boot naar Goma en vandaar nog 3 uur met het vliegtuig naar Kinshasa. Nog fijner was het dat hij in Kinshasa eigenhandig mijn paspoort kon ophalen bij de  immigratiedienst waar het al ruim 4 maanden had gelegen!

Maar het eigenlijke doel van zijn reis was een seminar voor het nationale ministerie van Landbouw in Kinshasa. Voor de secretaris generaal en de belangrijkste medewerkers van het ministerie heeft Roelof een seminar gegeven over de nieuwe landbouwmethode (in het Frans noemen we het la Révolution Agricole) .

Roelof met de hoogste ambtenaar voor het landbouwbeleid met twee initiatiefnemers

Roelof geeft een seminar voor het ministerie van landbouw

Praktijkoefening met enkele hooggeplaatsten uit Kinshasa

Dat omvat No Till oftewel Zero labour, gebruik van groenbemesters, werken met gebalanceerde kunstmestgiften  en (lokaal) verbeterd zaaizaad. Tot nu toe zijn er veel methoden uitgeprobeerd in Congo, maar de opbrengsten dalen alleen maar. De Revolution Agricole blijkt het verschil te kunnen maken en is door Roelof inmiddels in 4 provincies van DRC met veel goede resultaten geïntroduceerd.  Het ministerie van landbouw reageerde zeer positief op Roelofs presentaties en nodigde hem uit, zowel mondeling als schriftelijk, om de nieuwe aanpak zo breed mogelijk in te voeren, het liefst in alle 26 provincies van Congo. Wat een doorbraak in Roelofs werk, een erkenning en aanmoediging op nationaal niveau!

Ondertussen was ik thuis in Kamanyola. Het leven is wel wat saai, zo alleen met natuurlijk de poes, Minoes, die al weer heel groot is en goed muizen kan vangen.

Ik heb nog niet echt een vriendenkring opgebouwd. Op zondag gaan we meestal naar de evangelische kerk. Het gaat er wel een beetje anders dan bij ons: veel koorzang en lofprijzing, versterkt door flinke luidsprekers met dans, en begeleid door 3 grote trommen. Een welkome afwisseling was ook een bruiloft op zaterdagavond waar ik was uitgenodigd.

Dansen in de kerk

Te gast op een bruiloft

Eigen veld

De regens zijn vorige week begonnen. Nu kan het werk op ons eigen veld weer worden opgepakt. Het onkruid was allang dood en verdroogd. We hebben het nu wat afgemaaid. Met de regens komt er weer nieuw onkruid op, dat gaan we nog een keer behandelen.  De grond is mooi zacht geworden en zonder te ploegen kunnen we straks de gewassen (cassave, mais en bonen) gaan planten.

Nederland

Nu we allebei ons paspoort hebben, komt Nederland in zicht. Ja, we hebben de reis gepland: van 8-30 september zullen we in Nederland zijn. Jullie zullen de blogs een paar weken moeten missen. Maar daar staat tegenover dat je ons dan life kunt zien. We zien er naar uit om over ons werk en toekomstplannen te vertellen. De eerste presentatie staat al gepland.

Het is half augustus, dat betekent dat het einde van de droge tijd nadert. Er zijn een paar buitjes tussendoor geweest. Daarna zag je de natuur ineens opbloeien.

Prachtige bloemen waren ineens te zien op de kale vlaktes. Verder zien we overal mensen die bezig zijn hun velden voor te bereiden op het nieuwe plantseizoen. Ook de boeren in het irrigatiegebied bereiden zich voor. Vanwege het werk aan het irrigatiekanaal hebben ze het afgelopen jaar helaas niets kunnen verbouwen in dit gebied. Het 12 km lange kanaal werd drooggelegd om metingen en graafwerk te verrichten. Het is nu mooi open gegraven en klaar om het water door te laten stromen. De boeren kunnen nauwelijks wachten om hun rijst te planten. Maar voordat het zover is, moet de grond klaar gemaakt worden voor het zaaien. Er zijn boerengroepen die trekkers huren met ploegen. Het gaat om ruim 800 hectare. Dit is te groot om allemaal met de Zero Labour methode te doen. Er zijn nog te weinig mensen die de techniek goed onder de knie hebben. In de toekomst hopen we dat het zonder ploegen kan gebeuren.

Werk aan het irrigatie kanaal

Het kanaal wordt uitgediept

Het kanaal is klaar

Ondertussen is Roelof druk bezig met het produceren van verbeterd maiszaad op een  geïrrigeerd veld net buiten het projectgebied. Daar schreef ik over in het vorige blog. Behalve dat de kwaliteit van het zaad wordt verbeterd, moeten ook de zieke planten verwijderd worden.  In mais zijn dat onder andere virusziekten. Als de planten ongeveer een meter hoog zijn, kan er een groenbemester tussen worden gezaaid. Dat is een bodembedekker die stikstof uit de lucht bindt en beschikbaar maakt voor de planten. In dit geval is het Mucuna, een soort boon. Het heeft drie voordelen: er hoeft nauwelijks meer te worden gewied en de vruchtbaarheid en vochtigheidsgraad van de grond worden verbeterd.

Een zieke plant wordt verwijderd

Veld voor productie van verbeterd maiszaad

Mucunabonen, gezaaid tussen de mais.

Ik ga gemiddeld een dag per week naar de dorpen in de bergen. Deze week was ik er weer. De spaar- en kredietgroepen hebben er bijna allemaal een jaarcyclus op zitten. Aan het eind van de cyclus wordt het spaartegoed verdeeld. Dat gaat op basis van de hoeveelheid spaargeld die de vrouwen hebben ingelegd. De rente op de kredieten is 10%. Dat lijkt hoog maar ze zijn zeer bereid dit te betalen omdat ze nu in elk geval over extra geld kunnen beschikken. Aan het einde van de rit houden de meesten er wel een zakcentje aan over. Het gaat om kleine bedragen tot maximaal tientallen dollars. Een grote belemmerende factor voor sommige groepen is de veiligheidssituatie. Er zitten groepen rebellen (lees: rovers) in de bergen, die goed op de hoogte zijn van wat er gebeurt. Vaak zijn het zoons, broers of neven van de families in de dorpen. Als er een bijeenkomst is geweest waarbij geld is geleend, kan het gebeuren dat de vrouwen diezelfde dag of nacht worden overvallen door de rebellen. Dan zijn ze alles weer kwijt.  Al het werken met geld moet dus zeer omzichtig gebeuren. Er mag thuis niet over gepraat worden en de geldkas wordt vervoerd in een mand tussen marktwaar zodat het niet opvalt.

Spaar stempels in het kasboekje van een deelnemer

De kas wordt geopend

Bezoek aan een dorp

Ik heb lang geen fulltime baan en houd veel tijd over. Deze tijd gebruik ik onder andere om in huis allerlei ambachtelijke huisvlijt te ontwikkelen. Ik ben begonnen met broodbakken omdat het brood in Kamanyola niet te eten is. En verder bak ik regelmatig een cake. Ik heb alweer eigen chocola gemaakt uit cacaobonen en van die chocola weer brownies gebakken. Ik brand en maal onze eigen koffie. In het weekend nodig ik geregeld gasten uit (bijvoorbeeld collega’s van ZOA) en dan bereid ik een maaltijd. De laatste tijd is pizza favoriet. Een van Roelofs collega’s wilde het ook graag leren. Ze kwam langs en samen hebben we pizza gebakken en gegeten. Er zijn geen echte restaurants in Kamanyola en zeker geen pizzeria’s, dan moet het maar thuis.

Pizza

Brownies

Bakkerij aan huis

Mugule

Het is alweer een paar maanden geleden dat ik schreef over Mugule, een dorp in de bergen. De boeren hadden daar gezonde cassave-stekken geplant op een helling. Roelof is laatst even wezen kijken. Gelukkig stond de cassave er goed bij. Dankzij de Zero Labour behandeling wordt het vocht in de grond beter vastgehouden en groeien de planten goed door, ook in de droge tijd.

De cassave groeit goed tussen het afgestorven onkruid

Geplant tegen een helling in Mugule

Er zat ook geen ziekte in  op een paar planten na. Die kon Roelof meteen gebruiken als voorbeeld hoe je zieke planten direct moet verwijderen. De boeren deden dit met spijt in hun hart. Maar het is de enige manier om de ziekten in het gewas de baas te blijven. Dat het hard nodig is bleek toen ik vorige week vrouwen bezig zag met cassave die aangetast was door de bruine rot. Ze kunnen het nauwelijks meer eten. Maar vanwege de honger gebruiken ze het toch.

In een dorp in de vlakte van de RuzizLinks de zieke cassave, rechts gezonde

Cassave met bruin rot

Trainingen

Ondertussen ga ik zelf ook regelmatig op stap met de landbouwtrainers. Ze trainen in alle dorpen van het projectgebied groepen mannen en vrouwen in het goed en veilig omgaan met de pomp en de herbicide. Soms krijg ik ook een groepje vrouwen toegewezen om de praktische training mee te doen. Ze leren het spuiten eerst met alleen water.

Vrouwen leren hoe de pomp werkt

De landbouwvoorlichtster geeft een training in het veld

Vrouwen leren spuiten met water

De mensen in de dorpen zijn over het algemeen zeer enthousiast om deze nieuwe methode te leren. Het gaat hun vele uren werk (en dus geld) besparen en de opbrengsten gaan meteen omhoog.

De kinderen gaan helemaal los als we komen. Roelof heeft hun de volgende slogan geleerd: “Tupa jembe (5x) Yeah” (Weg met de handploeg) en een dansje erbij. Ze krijgen er geen genoeg van!

Zaaizaad

Naast goede beheersing van onkruiden en vruchtbare grond is verbeterd zaaizaad essentieel voor een goede opbrengst. Voor de productie van goed maiszaad heeft Roelof daarom een paar grote mais akkers gezaaid in een geïrrigeerd gebied. Hij doet dit in samenwerking met de inspecteur van landbouw in deze streek. Om echt verbeterd zaad te krijgen, zoekt men de beste planten uit en daarvan worden de mannelijke bloeiwijzen afgebonden met een plastic zakje. Zo wordt zelfbestuiving voorkomen. Een eenvoudige methode die na enige training door de boeren zelf toegepast kan worden met een goed resultaat. Het verbeterde maiszaad kan dan het komende plantseizoen gebruikt worden in het projectgebied.

Schoffelen tussen de mais

Mais in een geirrigeerd gebied

Bijna rijpe mais: mannelijke bloeiwijze wordt afgebonden

Wildlife

Naast het werken met vrouwen en in de landbouw maken we af en toe ook een wandeling in de omgeving. We hebben ontdekt dat de Ruzizi maar een kleine tien minuten lopen is van ons huis. Roelof doet vaak zijn hardloop rondje in die buurt en zag op een dag twee nijlpaarden  Afgelopen week hebben zijn we daar heen gewandeld en zagen we ze van vrij dichtbij. We konden er een paar leuke foto’s van maken. Het zijn er meestal drie en ze zitten altijd op dezelfde plek.

Nijlpaarden in de Ruziz

Nummer drie

Een flinke meerval uit de Ruzizi

Er zitten niet alleen nijlpaarden in de Ruzizi, ook vis. Vorige week kwamen we vissers tegen die er een flinke meerval hadden uitgesleept. Ze wilden hem aan mij verkopen maar het leek mij een maatje te groot voor ons. Zo valt er hier altijd wel wat te beleven.

Eigen veld

Het wachten op onze paspoorten met visa duurt nog veel langer dan we hadden gevreesd. Ze zijn er nu nog steeds niet. Wat moet je dan? Elke dag maar weer hopen dat het ze nu toch eindelijk zullen komen? We wilden niet langer zo doorgaan en hebben een knop omgezet. Ik geloof dat ik geduld begin te leren. De vakantie is uitgesteld naar september en we gaan hier gewoon door met ons werk. Het leek ons leuk om zelf ook een stukje grond te bewerken met de methodes van Zero Labour. We konden voor het komende groeiseizoen 1/3 hectare huren dichtbij huis en daar zijn we op een zaterdag begonnen met het onkruid te behandelen.

Aan de slag

Belangstelling van andere boeren

Voorbijgangers

Er kwamen allerlei mensen langs op weg naar hun eigen veld. Ze vonden het heel interessant om daar twee Wazungu (blanken) bezig te zien en waren belangstellend naar onze nieuwe methode. Heel leuk om zo direct contact te hebben van ‘boer tot boer’. Het wachten is nu op de regens die naar verwachting in september zullen beginnen. Dan willen we daar graag bonen en pinda’s planten.

Diploma’s

In de drie dorpen waar ZOA het project heeft met kwetsbare vrouwen, waren de alfabetiseringscursussen afgerond. De vrouwen hadden een examen afgelegd en nu was het moment om de diploma’s uit te delen. Iedereen kreeg een diploma met de score erop vermeld.  Er was een officiële ceremonie georganiseerd. Vanuit onze woonplaats Kamanyola kwam ik aan met de coördinatrice van het project en kratten vol frisdrank.  Ik had me in mijn mooiste Congolese outfit uitgedost. Alle chefs en andere leiders van het dorp werden opgetrommeld en kwamen meteen opdraven. Uiteraard waren ook de leraars alfabetisering en de monitrices van de spaargroepen aanwezig.

Diploma-uitreiking door de chef en de leraar

Samen met de coördinatrice en een dorpschef

Een praatje in het Swahili

Er waren speeches van de dorpschef, de leraar alfabetisering, en ja, ook van mij. De coördinatrice had mij gevraagd om een woordje te delen. Dat moest natuurlijk wel in het Swahili. Ik hield een praatje van tien minuten. Ik beschreef de voordelen van kunnen lezen en schrijven. Beter meedoen in spaar- en kredietgroepen, begrijpen wat je kinderen op school doen, de telefoon gebruiken, klokkijken, je naam en handtekening schrijven, beter kleine handel drijven en….de Bijbel lezen!  Allemaal zeer waardevolle, zelfs onmisbare skills.  De vrouwen gaan nu meer meetellen in hun gezin en in hun dorpsgemeenschap. Ik heb benadrukt dat ze voor zichzelf moeten blijven oefenen.

In elk van de drie dorpen werd deze ceremonie gehouden. We waren er twee dagen mee bezig. Na afloop van de diploma-uitreiking was er steeds een feestje met een flesje prik en een oliebol. Groot feest! Veel kinderen bleven erom heen hangen in de hoop ook nog een slokje frisdrank of een stukje oliebol te krijgen.

Proost!

De kinderen zwaaien ons uit

De kinderen zijn erbij

Nieuwe markt

In een van de dorpen, Kibungu, had de alfabetiseringsgroep het initiatief genomen om een eigen markt te openen. De markten zijn een stuk verderop in andere dorpen. Het is voor de kleinhandel goed als er ook een markt in de buurt is. Deze markt werd na de diploma-uitreiking officieel geopend door de dorpschef. Een mooi initiatief van deze vrouwen!

De nieuwe markt in Kibungu

Opening van de markt door de dorpschef

Nieuwe werkgever, nieuw visum

Per 1 april kreeg Roelof zijn contract bij ZOA als landbouwconsulent in een project voor irrigatie en landbouwproductie. Dat was heel fijn. Het hield ook in dat we opnieuw een verblijfsvisum moesten aanvragen. Zo gaat dat hier: nieuwe werkgever, nieuw visum.  Dus de eerste week van april werden onze paspoorten naar de hoofdstad Kinshasa gestuurd. En toen maar afwachten…  Gemiddeld duurt dat zes tot acht weken. Maar soms eindeloos veel langer. Wij geloofden in de snelle behandeling.  We gingen er daarom vanuit dat we zo rond half juni onze paspoorten terug zouden kunnen hebben. Eind juni tot begin juli was onze vakantie in Nederland gepland, dat moest goed komen. Maar er kwamen al gauw allerlei nieuwe eisen. Nieuwe medische verklaring alstublieft. Deze verklaring kon alleen maar in een speciale kliniek van de Immigratiedienst in Goma worden afgegeven. Dus reisden we per boot over het Kivumeer naar Goma. De speedboot doet er ongeveer 3 uur over. Je kunt in een dag heen en weer.

Van Goma naar Bukavu

Boottocht over het Kivu meer

Er werden nog meer documenten gevraagd.  Huwelijksakte ook graag, enzovoort. We leverden al deze documenten aan. Inmiddels was het begin mei. Geen nood, we hadden nu nog zeker 6 weken voor onze geplande vakantie…

Procedure

Een hele poos hoorden we niets, we zaten “in de procedure”. Geen probleem, we waren lekker aan het werk. Roelof in de landbouw en ik een beetje in het vrouwenwerk. Een medewerkster van ZOA hield de aanvraag procedure voor ons in de gaten. Half juni kregen we het verheugende bericht: jullie visa zijn goedgekeurd, waarschijnlijk kunnen de paspoorten er volgende week zijn! Merci beaucoup, Dieu est grand. Ik lichtte de familie en vrienden alvast in dat we er aankwamen! Ik  begon stiekem op websites van Vliegmaatschappijen mogelijke vluchten uit te zoeken. Heerlijk!

De kunst van het wachten

We pakten onze koffers en gingen naar Bukavu.  Maar vanuit de hoofdstad kwamen geen verdere berichten. Toen ik voorzichtig informeerde hoe ver het was kreeg ik te horen: Il faut encore patienter. (U moet nog wat geduld hebben) Hoezo?  Tja, de Nederlandse efficiëntie en logica gaan hier in Congo niet op. Nu lagen ze weer in “de commissie”, te wachten op toestemming om te worden uitgegeven.

Deze man is geslaagd voor de spuittest

Cassave stekken groeien in een bespoten veld

Wat nu? Gewoon maar weer teruggaan naar Kamaniola. We hadden al afscheid genomen van de poes, de hulp in huis, de wacht. Weer aan ons werk, er was nog genoeg te doen.  Zondagmiddag bezochten we een bijeenkomst van een interkerkelijke jeugdgroep van Young Life in Luberizi. Een leuke enthousiaste groep die elke week samenkomt rondom het evangelie. Een welkome onderbreking.

De jeugdgroep Young Life in Luberizi

Young Life

De week daarop was het hetzelfde liedje: encore patienter.  Hoe lang nog??? Het was inmiddels 26 juni. Ik kreeg een telefoonnummer van de Immigratiedienst in Kinshasa en belde zelf. Dat had ik vast beter niet kunnen doen. De dame die onze zaak behandelt hoorde waarschijnlijk het ongeduld in mijn stem. De medewerkster van ZOA waarschuwde ons: je moet de zaak niet proberen te pushen, anders kan het nog veel langer gaan duren! En weer moesten we geduld hebben. Het is nu 3 juli. We hopen echt dat we deze week goed nieuws krijgen. Geduld is een vrucht van de Geest. Ik wil heel graag geduld hebben. Maar ik wil ook heel graag naar Nederland, de familie en de kinderen zien. Wat moet ik bidden? Heer, geef mij geduld, maar laten de paspoorten toch alstublieft snel komen!

Lunchen op het veld

En nu maar wachten

Oogst

Ongeveer half mei is de droge tijd begonnen. Hadden we eerder bijna elke dag regen, sinds twee weken valt er vrijwel geen drup meer. Volgens de verwachtingen duurt dit tot zeker eind augustus.  Voor de boeren betekent dit dat de oogsttijd is begonnen: eerst de bonen, dan mais en pinda’s en ten slotte de cassave. Momenteel is het vooral mais. We zien elke dag fietsers met hoog opgetaste bagagedragers met volle zakken maiskolven langskomen. Het graan wordt handmatig van de kolven gehaald en te drogen gelegd, een enorme klus!

De hele familie werkt mee

Transport van mais per fiets

Maiskolven liggen te drogen

De gedroogde mais wordt naar de molens gebracht voor meel. Men eet het vooral in de vorm van stevige brij, met ongeveer de consistentie van kauwgom, in het Swahili heet dat ugali , in het Frans fufu.  Ook van cassave wordt meel gemalen en ugali van bereid. Fufu van cassave is erg voedzaam en het basisvoedsel in deze streek. Men kneedt hier met de hand een balletje van met een kuiltje erin en eet dit in combinatie met vlees of vis met saus en/of bonen of groene groente. Als het goed bereid is, is het prima te eten. Roelof vindt het zelfs lekker. Ik ben niet een echte fan. Ik vind de mais fufu lekkerder.

Mais fufu met gekookt blad van zoete aardappel

Eet smakelijk!

Water

Voor ons betekent de droge tijd dat er een watertekort is. De rivier in de bergen waar het water vandaan komt, staat laag. Dus is het water op rantsoen. We krijgen een paar uur per dag water. De druk is ook laag zodat de tank van 1000 liter bij ons huis zich nauwelijks meer vult. We hebben nu een hoeveelheid jerrycans aangeschaft die we vullen als noodvoorraad. Het hoort er hier bij om je in de gegeven omstandigheden te schikken. Dat geldt ook voor elektriciteit.  Enkele weken geleden hadden we bijna een week geen stroom in huis door reparatiewerk aan een bobine. De inhoud van de koelkast konden we weggooien. Ik werd al erg handig in het per dag leven en duurzaam voedsel in te slaan. Een voorraadje gezouten vis bederft niet zo snel. Momenteel hebben we weer (bijna) 24 uur per dag stroom dus de koelkast snort weer op volle toeren. Internet in huis hebben we helemaal niet. Alleen mobiel internet. Vandaar dat ik niet zo regelmatig  meer blogs kan schrijven

Weer de dorpen in

Ik heb nog geen officiële functie bij ZOA maar ik bezoek wel regelmatig de dorpen als invaller voor de coördinatrice die is vertrokken. Eind mei bracht ik samen met een delegatie van ZOA een bezoek aan een dorp waar ik nog niet eerder was geweest, Langala. Het ligt er erg mooi in de bergen.

De monitrices van de groepen

De vrouwen in Langala

Ook hier zijn de vrouwen erg enthousiast over het spaar- en kredietprogramma. Ze zeggen dat hun leven er echt is op vooruitgegaan en ook dat er nu meer vrouwen deelnemen aan de vergaderingen in het dorp, de ontwikkelingscomité ’s en dergelijke. Ze worden door hun mannen meer gerespecteerd omdat ze nu een eigen inkomen hebben en iets op de markt kunnen verkopen.

In de groepen zijn veel vrouwen die niet goed kunnen lezen en schrijven. ZOA heeft voor hen alfabetiseringscursussen georganiseerd. Dit is bekend terrein voor mij. Deze week bezochten we speciaal de alfabetiseringsgroepen. We kregen een inkijkje in de klas met de docent.  Volgende week zijn de afsluitende examens.

De alfabetiseur

Oefening op het bord

Eigen naam schrijven

Nederland?

Vanaf volgende week is onze vakantie in Nederland gepland van drie weken. Maar ook dit is niet zeker. Onze paspoorten zijn namelijk nog in Kinshasa voor een nieuw visum. Het wordt nog spannend of we volgende week Nederland halen zoals gepland. Anders wordt het later.

Ruzizi

De omgeving waar wij wonen is heel mooi. Voor het huis hebben we uitzicht op een middel- en hooggebergte dat zich uitstrekt tussen Kamaniola en Bukavu. En achter ons huis kijken we uit op de rivier Ruzizi en de bergen in Rwanda en Burundi, het drielandenpunt. Afgelopen weekend maakten we een wandeling in de omgeving, richting de bergen voor ons huis evenwijdig aan de Ruzizi. Het is daar prachtig en landelijk. We kwamen uit bij een dorpje. De mensen waren nieuwsgierig wat we kwamen doen. Zijn jullie toeristen? Oh nee? Waarom wandel je dan?? Een brommertaxi bood aan ons thuis te brengen. Nee bedankt, we lopen liever.

Wandeling door het dorp

In gesprek met een dorpsbewoner

De jeugd van het dorp

Plotseling werden de gesprekken opgeschrikt door een vrouw in nood die wanhopig gillend zonder op of omkijken langs ons rende. Wat was er gebeurd? De mensen wisten het al: haar zoontje, een kleuter nog,  was gaan spelen bij de rivier en erin gevallen. Hij was verdwenen en vermoedelijk verdronken. De moeder was uiteraard ontroostbaar! De jongeren van het dorp werden gemobiliseerd om het kind te gaan zoeken. Wat een drama! De Ruzizi is een snel stromende rivier met veel rotsen erin. Mooi, maar levensgevaarlijk. Tot op heden is het kind niet teruggevonden.

De Ruzizi

Onstuimige rivier

Pinksteren 

De week voor Pinksteren was er een evangelisatiecampagne in de kerk waar ik nu regelmatig kom. De campagne werd gevoerd in de vorm van openluchtdiensten. Er werd veel gezongen door verschillende koren en lokaal beroemde zangers. Ook vanaf de straat was er veel bekijks. Zoiets gebeurt natuurlijk niet elke dag, en je hebt er een gratis concert bij. Tenslotte kwam de preek met aan het eind een oproep voor iedereen die zijn leven Jezus wil geven. Veel mensen gaven daar gehoor aan en kwamen naar voren voor gebed. Op pinksterzondag was de laatste dienst, heel feestelijk met veel muziek.

Muziekgroep bij de openluchtdienst

De oproep voor gebed

Op bezoek

Twee dagen achterelkaar ben ik op pad geweest naar verschillende dorpen in het middelgebergte dat grenst aan de vlakte van de Ruzizi. Ik heb spaar- en kredietgroepen voor kwetsbare vrouwen bezocht om een indruk te krijgen van dit werk. De eerste dag was ik samen met een landbouwconsulente van ZOA. We werden enthousiast onthaald door zingende kinderen: “mama ZOA, mama ZOA….” Dat is leuk binnenkomen. We woonden de wekelijkse bijeenkomst bij van verschillende spaar- en kredietgroepen voor kwetsbare vrouwen.

De vrouwen met de spaarkas

De landbouwconsulente en ik

De secretaresse schrijf alles in het kasboek

Er is een strak programma in de vergadering, met veel regels, maar iedereen houdt zich er graag aan. Het levert hun maandelijks wat extra inkomsten op. Elke week kan klein bedrag worden gespaard en elke maand kunnen ze een bescheiden bedrag lenen en met rente terug betalen aan de spaarkas. Ook is er een zogenaamde solidariteitskas, waar iedereen wekelijks aan bijdraagt. Met dat geld worden de leden geholpen die een probleem hebben, bijvoorbeeld ziekte, een bevalling, en dergelijke. Aan het eind van de vergadering kon ik nog een paar woorden uit het evangelie delen en ten slotte gaf de landbouwvoorlichtster informatie over de nieuwe landbouwmethode, Zéro Labour. De vrouwen waren erg enthousiast. Zowel voor het evangelie als voor de nieuwe landbouwmethode.

De vrouwengroep

Muizen

Ongeveer de tweede week dat we in Kamaniola waren, kwam ik helaas tot de ontdekking dat er waarschijnlijk muizen in ons huis rondliepen. Dat is geen fijn idee. Waar zaten ze? Ik vond de muizenkeuteltjes tot in onze slaapkamer. Toen ik wat ritselende geluidjes hoorde schrikte ik op met het idee dat er een muis over het bed liep. Zo ver ging het gelukkig niet. De volgende dag bleek dat ze in de keuken een feestmaaltje hadden aangericht.

Twee bananen waren voor de helft opgesnoept. Ik kon er nu niet meer omheen: ze liepen ’s nachts gewoon rond. De bananen zijn nu veilig opgeborgen in de koelkast. Nu is een aardappel aan de beurt. Elke nacht wordt er een stukje afgeknabbeld. Vorige week vond ik een muizenhol in aanbouw onder onze oven. Wat te doen? Ik houd niet zo van muizen- of rattengif. Dan maar een muizenval kopen? Ook dat was niet een echt aanlokkelijk idee. Dat je de volgende ochtend een dode muis zou moeten verwijderen. De Congolezen hadden het antwoord: neem gewoon een poes, dan zijn ze zo verdwenen. Vanaf dat moment zochten we een poes. En ja, vorige week kwam ze, we noemen haar Minoes en ze is schattig en klein. Zo klein dat de muizen voorlopig nog even doorgaan met hun feestjes.  Nu maar hopen dat Minoes snel groeit en de muizen de baas kan.

Muizenjacht oefenen met een schoenveter

Minoes

Opfrissing

Vorige week was er een soort opfrissingscursus voor de leiders en begeleiders van de spaar-en kredietgroepen voor vrouwen in het project van ZOA. Er waren tien leiders en vier begeleiders die deze cursus volgden. Ik ben daar dankbaar bij aangeschoven. Op die manier kreeg ik hele praktische informatie over hoe zo’n groep werkt en over de hiaten in kennis die er nog is bij de vrouwen. Vier dagen lang werden we bijgeschoold door een enthousiaste trainer in een bloedheet zaaltje met nauwelijks ventilatie. Maar de stemming zat er goed in en er viel nog heel wat te leren en op te frissen. Ik hoop de volgende maand echt te kunnen beginnen met het coördineren van deze groepen. Er komt namelijk een vacature voor deze functie waar ik op heb gesolliciteerd. Het wordt dus nog even spannend.

De trainer aan het werk

Aan het werk in de kleine groep

Groepswerk

Groepswerk, met de baby’s erbij

Spuiten

Naast het vrouwenwerk zijn er nog veel andere dingen te doen. Zo kan ik altijd mee het veld in met het landbouwwerk van Roelof. En zelf wil ik ook graag leren omgaan met de rugspuit. Dus afgelopen zaterdag heb ik een soort stoomcursus gekregen. Het was op een stuk land even buiten Kamanyola, van een kennis van Roelof. Hij wil graag het veld ontginnen en er cassave op planten. De les begon met het hanteren van de spuit, op de goede hoogte houden en rechte lijnen maken. De eerste keer zit er alleen water in de spuit om veilig te kunnen oefenen. Toen bleek dat ik de techniek redelijk onder de knie had, werd er de herbicide (glyfosaat) door het water gemengd. Ik werd voorzien van handschoenen (plastic zakjes) en een mondkap en uiteraard had ik een lange broek en lange mouwen aan ter bescherming. Nu mocht ik echt een stuk land bespuiten.

In rechte lijnen, de spuit arm horizontaal op schouderhoogte

Voorzien van alle bescherming

Over een week of twee kunnen we zien wat het resultaat van mijn werk is. Het is fantastisch dat je in korte tijd zo’n groot oppervlakte kunt bewerken. Wat anders hele dagen kost en rugpijn en andere lichamelijk ongemak veroorzaakt, doe je nu in een paar uurtjes. Zo kunnen mensen een groter stuk grond bewerken en dus meer produceren.