Amanipi

Sinds maart van dit jaar wonen Roelof en ik in Amanipi, een klein dorp in het uiterste noordoosten van Congo. Het ligt dichtbij Oeganda en 40 kilometer van de grens met Soedan en aan de rand van het leefgebied van de bevolkingsgroep Lugbara. Een belangrijke hoofdweg verbindt de grens met grotere steden in Congo, en Amanipi ligt zo’n drie kilometer van die weg.

Maar wat is Amanipi nu precies? Op het eerste gezicht zien we alleen het kerkgebouw van de evangelische en twee eenvoudige bakstenen huizen met golfplaten daken. Later ontdekken we dat Amanipi zich uitstrekt over een savanne van meerdere vierkante kilometers met her en der verspreide huizen. Er is zelfs een echt centrum met een katholieke kerk en school. Het duurt even voordat je de mensen vindt, daarvoor moet je echt eropuit trekken.

Rondwandeling

Ik maak een korte rondwandeling door de omgeving, beginnend bij ons huis. Het is fijn om de buren te zien en ze beter te leren kennen. Er loopt een pad van vijftig meter richting het kerkterrein. Rechtsaf gaat naar de kerk maar ik sla linksaf naar het huis van de voorganger. Hij en zijn bezoeker zitten buiten en begroeten me vriendelijk in het Lugbarati, en ik groet terug. De basisgroeten en smalltalk beheers ik inmiddels. Zijn vrouw en dochter zijn druk in de keuken, de kinderen spelen op het erf. De voorganger lacht me toe. Ondanks de armoedige omstandigheden is hij altijd opgewekt. Dat is geen oppervlakkigheid, maar het zit diepgeworteld in zijn geloof in Jezus.

Even verderop kom ik bij een ander groepje huizen, gebouwd in lokale stijl. Hier wonen Anguezu en Sorry met hun gezin. Ik loop het erf op. Er is altijd wel gezellige drukte daar en meestal veel kleine kinderen. Als ik aankom, worden er direct een paar stoelen klaargezet. Je loopt niet zomaar door. Even zitten, dat is Congolese gastvrijheid. Je voelt je altijd welkom en dat doet goed. Ik ga zitten en Sorry en ik maken een praatje .Na een tijdje vervolg ik mijn wandeling.

Het volgende erf is van Alio en Ayikuru, een gezin met vijf kinderen. Alio is bezig met de reparatie van zijn oude motor. Hij heeft het hele motorblok uit elkaar gehaald en zet met veel geduld het hele ding weer in elkaar. Alio is erg handig. Ik sta er met verwondering naar te kijken. Het gereedschap lijkt minimaal, maar het lijkt hem allemaal gemakkelijk af te gaan Hij helpt ons thuis ook vaak met allerlei klussen.

Ayikuru

Op het erf ligt de cassave te drogen die eerst in het water is geweekt. Na het drogen kan het lang worden bewaard. De mensen hier maken er fufu van, ze zijn er helemaal dol op. Ayikuru is er ook met de twee jongste kinderen: Manzedri en Jeremy. De kinderen zijn behoorlijk verlegen tegenover mij. Ze kruipen het liefst weg achter de rug van hun moeder.  Ayikuru helpt mij drie ochtenden in de week bij het huishouden: de was doen met de hand, het huis schoonmaken en broodbakken. Ik ben blij met Ayikuru. Zonder haar zou ik de hele dagen zelf in huis bezig zijn omdat al het werk hier met de hand gebeurt.

Samen bekijken we het pindaveld dat Ayikuru heeft aangelegd zonder te ploegen. Ze is heel blij met de 4Pijler-methode. Het bespaart haar veel tijd en geld en ze wordt er veel minder moe van.. Terwijl we zitten te praten, halen de buurkinderen oliepalmvruchten uit de boom. “Maken jullie er palmolie van?” (Dat deden ze altijd in Lanza) “Nee hoor, daarvoor zijn dit te weinig vruchten, we eten ze gewoon op, heerlijk!”

Markt

Woensdag is het markt in Orya, een dorpje dat vier kilometer verderop ligt.  Ayikuru en ik gaan er op de fiets naartoe. Onderweg komen we allerlei bekenden tegen en overal maken we even een praatje. We komen langs het centrum van Amanipi. Er zijn motorreparateurs, en er is benzine en sterke drank te koop. ’s Avonds schalt er vaak luide muziek uit grote boxen. De eerste bekenden die we tegenkomen zijn Alio en Anguezu, ze hebben een vergadering in dit centrum. Vervolgens zien we een voorganger van de evangelische kerk. Hij verkoopt benzine.

Uiteindelijk bereiken we de markt. Het is er een drukte van belang met de vrolijkheid en veelkleurigheid die Congo zo kenmerkt. De waren liggen gewoon op de grond uitgestald en de vrouwen zitten er op krukjes naast. Op dit moment zijn de pinda’s pas geoogst. Dus de hele markt ligt er vol mee. Die gaan voor een prikkie weg.

Ik heb alleen wat groente en fruit nodig. Er is veel witte kool. Voor ongeveer 13 cent bemachtig ik een kooltje en voor hetzelfde bedrag een papaja, Dat kost echt helemaal niks! Het is duidelijk, de verdiensten zijn hier minimaal.

Een mundú (blanke) op de markt, dat is een hele bezienswaardigheid! Ik word van alle kanten aangestaard. Veel vrouwen en kinderen zijn erg verlegen en staren me wat argwanend aan. Ik voel me echt een vreemde eend in de bijt. Gelukkig kan ik nu met mijn Lugbarati wat contact maken Een groet in hun eigen taal breekt vaak het ijs. Een paar oudere mannen willen me juist graag even groeten, het liefst in het Frans. Misschien om indruk op mij te maken?

Na wat rondkijken zoeken we onze fietsen weer op. Mijn band krijgt wat extra lucht van een van de fietsenmakers en dan gaan we weer op huis aan. Voor mij is het gemakkelijk op een comfortabele mountainbike. Ik denk aan al die vrouwen die de hele afstand of nog verder te voet moeten afleggen met zware lasten op hun hoofd!

Ik voel me rijk gezegend dat ik hier tussen de mensen mag wonen en werken maar ik besef ook dat er nog een lange weg te gaan is voordat de mensen aan de armoede zullen ontkomen.

Het is geen vraag om excuses, maar de naam van een opmerkelijke vrouw in Amanipi.  Wie Sorry zegt, denkt aan evangelisatie, gebedswerk, kinderkoor, zingen en dansen in de kerk.

Sinds kort is ze ook onze buurvrouw. En ze is een vurig verdedigster van de 4 Pijlers in deze streek. Sorry en haar man Anguezu hebben al verschillende akkers bewerkt met de 4 Pijlers methode, ze zijn er vanaf het begin volop voor gegaan. Vorige week was Sorry als enige vrouw aanwezig op een belangrijke 4Pijler seminar. Het hinderde haar niet. Ze is gewend het voortouw te nemen en ver voor de troepen uit te lopen.

Ik ga vandaag met haar mee naar hun rijst akker, ongeveer 2 km lopen vanaf hun huis. Ik vraag Sorry waarom ze begonnen is met de 4Pijlers. Veel mensen in deze streek hebben immers nog wat twijfel, ze kijken de kat uit de boom. Ze wijst mij op de verschraalde akkers die we onderweg tegenkomen. “Kijk, daar kunnen de mensen geen pinda’s of mais meer verbouwen, alleen nog maar cassave. Het groeit zelfs nog op verarmde grond, maar brengt dan weinig meer op”. Cassave is het basisvoedsel hier, de markt ligt er helemaal vol mee, daarom zijn de prijzen erg laag. Het betekent bittere armoede en ondervoeding voor de kinderen.

Sorry: “We leerden hoe je met de 4Pijlers meer kunt produceren en langer op hetzelfde perceel kunt telen. Daarom zijn we direct met deze methode begonnen. En we hebben al een prachtige pinda oogst gehad”. Dat klinkt veelbelovend.

We komen aan op de rijstakker, die ligt in een dal naast een smalle kreek. De eerste rijst is al ingezaaid zonder te ploegen en komt al mooi op. Vandaag gaat Sorry de rest inzaaien. Ze zaait uit de losse hand, dat is hier de gebruikelijke methode, daarna werkt ze de zaden er lichtjes in met een hak, makkelijk licht werk.

Ik vraag Sorry wat haar toekomstvisie is. Allereerst wil ze dat haar vier kinderen worden onderwezen in de Bijbel en opgroeien als discipelen van Jezus. Mensen die zich onderscheiden door hun geloof en gehoorzaamheid. Verder wil ze dat de kinderen een goede opleiding ontvangen. De oudste zoon, Prospère, gaat na de vakantie naar de vijfde klas basisschool. De jongste zoon Moise is twee jaar. Daartussenin zitten nog Daniel en Charité.

Gisteren was het even schrikken: Moise zat bij zijn broer achterop de fiets en kreeg zijn voetje tussen de spaken. Sorry neemt hem mee naar mij. Zijn hele hiel is ontveld. Maar Moise is dapper en geeft geen kik. Ik ontsmet de wond en leg er een verbandje om. Moise is weer helemaal blij!

Sorry heeft veel visie voor evangelisatie. In de vijf jaar dat ze in Amanipi woont, heeft ze aan velen het evangelie verteld en verscheidene jongeren weer tot levend geloof zien komen, waaronder haar eigen man! Verder is ze zangleider voor de gemeente, ze leidt ook het kinderkoor. Dit jaar wordt ze voor het eerst diacones. Dat betekent veel dienende en tegelijk leidinggevende taken. Wanneer er gasten komen, is zij verantwoordelijk hun ontvangst.  Verder is ze actief in het gebedswerk en gaat ze na de vakantie een bijbelleesgroep leiden. Ze is onderwijzeres van beroep en heeft echt een hart voor de jeugd.

We zijn heel blij met onze nieuwe buren, Sorry en Anguezu en hopen nog jaren vruchtbaar met hen te mogen samenwerken!

Op het laatste nippertje werd mijn paspoort vrijgegeven en opgestuurd naar de grensplaats Aru. Zo kon ik op 9 mei ik hals over kop Amanipi verlaten om naar Nederland te reizen voor de begrafenis van schoonmoeder van Til. De landbouwtraining die ik die week had geleid, was bijna afgerond. Terwijl de deelnemers nog aan hun laatste maaltijd zaten, reed ik al weg richting de grens. In minder dan twee dagen stond ik op Nederlandse bodem op zaterdagochtend 11 mei. Op Schiphol stonden broer en schoonzus Tjalling en Bea al klaar om mij op te halen en zo konden wij nog precies op tijd op de begrafenis zijn in Uithuizermeeden. Wat een wonder!

Het was een dienst van dankbaar terugkijken op een rijk en gezegend leven in geloof en vast vertrouwen in haar Redder en Heer Jezus Christus en de zekerheid dat ze haar Heer zou ontmoeten.

Daarnaast was het ook een ontmoeting met alle zwagers en schoonzussen, neven en nichten en bredere familie en met onze kinderen. Zes kleindochters die naar oma genoemd waren, waaronder onze dochter Margreet, droegen oma in de kist de kerk in en uit. Dat was heel ontroerend. Ook de begrafenis zelf was indrukwekkend zoals we als familie ( vooral de kleinzoons) samen het graf mochten dichten.

In de weken daarop, volgden vele ontmoetingen met de familie, vrienden, onze thuisgemeente en met onze kinderen en kleinkinderen. Ook de jongste kleindochter Saskia uit Engeland mochten we in onze armen sluiten. Het was niet gepland en het voelde daarom als een bonus om zoveel bij de (klein)kinderen te kunnen zijn. We genoten ook van de zomer met al het groen en de vogels en van de rust. Zus en zwager Trees en Linus hadden weer een perfect huis voor ons in orde gemaakt in het bos bij Beekbergen waar we iedereen goed konden ontvangen. En zo vloog de tijd weer om. We kijken dankbaar terug op deze tijd. Een tijd van afscheid nemen, verdriet, maar ook blijdschap om het weerzien van familie, van kinderen en kleinkinderen.

Na vijf weken in Nederland, keken we ernaar uit om weer naar Congo terug te reizen. Het eerste groeiseizoen is bijna klaar en enkele gewassen kunnen al geoogst worden. En ondertussen kunnen we de akkers voorbereiden voor het tweede groeiseizoen van juli tot november. Vanaf dinsdag 11 juni kregen we al ongeduldige sms-jes van onze vrienden waar we toch bleven, 10 juni was immers de terugreis? Ja maar zo snel konden wij niet! Onze reis duurde ruim vier dagen inclusief een rustpauze van anderhalve dag in Kampala.

Vrijdagmiddag 14 juni was het zo ver: we reden ons dorp binnen en daar onder de mangoboom zat iedereen al klaar. Ze hadden een gebedsdienst voorbereid met de voorganger, oudsten en onze naaste medewerkers. Aansluitend was er een maaltijd.  Wat een warm onthaal. Alsof dat nog niet genoeg was, was er de dag erop een officiële herdenkingsdienst georganiseerd voor de hele kerkelijke regio ter nagedachtenis aan moeder van Til. Hier kwamen de voorgangers en kerkelijke medewerkers, vertegenwoordigers van de vrouwen met ons samen. Het werd een dienst van bijna twee uur. Er was gebed, veel zingen, begeleid door koperblazers, Roelof gaf een in memoriam, er was een schriftoverdenking, weer zingen, een collecte en ten slotte weer een gezamenlijke maaltijd. Na afloop van de dienst werd de collecte: een geldbedrag en veel goede gaven in natura zoals cassave, verse maiskolven, pinda’s eieren en drie kippen, in optocht naar ons huis gebracht. Roelof en ik waren diep onder de indruk van zoveel warmte. We voelden ons hier al thuis, maar nu nog veel meer!

Het varken, de geit en de haan die waren geslacht voor ons afscheidsfeest in Lanza, gingen schoon op. Het was een feest met een zwart randje. Voor mij was het moeilijk om de mensen met wie we vijf jaar hebben opgetrokken achter ons te laten. Maar het feest was een vrolijk gebeuren met samen zingen, korte overdenkingen, toespraakjes en muziek en lekker eten tot slot. Het eten was open voor het hele dorp en de kinderen kwamen ook massaal hun bordje volladen. De dinsdag daarop waren we klaar voor vertrek met onze laatste bagage. Het afscheid van enkele trouwe vrienden was emotioneel. We sloten af met gebed. En in gebed zullen we met elkaar verbonden blijven.

En nu op naar Amanipi met een auto vol spullen, de kippen en de poes. Honderdtwintig kilometer naar het noorden en ruim zes uur later wachtten de mensen in Amanipi ons op. We werden met open armen ontvangen. De voorganger Ferdinand met zijn dochter en twee diakenen verwelkomden ons op het terrein van de kerk. We dankten God voor de veilige reis.

We zijn nu al ruim 6 weken in Amanipi en voelen ons er steeds meer thuis. De opslagplaats die we gebouwd hebben is af, er zitten twee kamers in, het kantoor en een gastenkamer. Hier kunnen we voorlopig goed in wonen. Op 9 maart is het huis officieel ingewijd met gebed door de voorganger, oudsten en diakenen en de mensen die aan het huis gebouwd hebben. De officiële opening bestond uit een gebed en het plakken van het 4Pijlers logo op de deur.

Op dit moment wordt er volop gebouwd aan een keuken en daarna is het woonhuis aan de beurt. Altijd bedrijvigheid in en om huis. Ook komen geregeld groepjes vrouwen of kinderen naar ons kijken. Hoe zien die blanken er nou eigenlijk uit? En wat doen ze daar?? Af en toe verlang ik naar de rust van Lanza en wens ik dat al deze bouwprojecten allemaal af zijn!

Ondertussen werken we hard aan de nieuwe taal, het Lugbarati. Elke dag krijgen we les van voorganger Ferdinand. We merken dat we steeds meer verstaan en zelfs al hele zinnetjes kunnen zeggen. Elke ochtend genieten we van de prachtige zonsopkomst die we vanaf onze veranda kunnen zien, als we tenminste op tijd opstaan.  Wat heerlijk om zo de dag te beginnen!

Half maart zijn de regens begonnen en kan er overal gezaaid worden. Ook wij hebben onze eerste gewassen gezaaid: mais en bonen. Tegelijkertijd doen we ook zoveel mogelijk landbouwtrainingen. We worden uitgenodigd in verschillende dorpen. We geven eerst een presentatie met foto’s en wat theorie en de dag erop is er een praktijktraining. De mensen in deze streek zijn zeer geïnteresseerd omdat ze merken dat hun terreinen niet meer zoveel opleveren als vroeger. We vertrouwen erop dat met het toepassen van de 4Pijlers hun gronden weer meer gaan opleveren.

Open armen

Nederland lijkt alweer heel ver weg. Na onze terugreis naar Congo zijn we direct naar onze nieuwe woonplaats, Amanipi, gegaan. We waren blij te zien dat de bouw van ons nieuwe huis al mooi was gevorderd. De bouwers hebben de muren opgevuld met leem, het wordt zo een echt huis. We zijn nu ruim een maand verder en de muren en vloeren zijn afgewerkt met cement. Wat een luxe. Vanuit Lanza hebben we al drie keer een rit gemaakt naar Amanipi. Urenlange ritten, met slechte wegen, extreme hitte en veel stof. Iedere keer nemen we een vracht huisraad mee achterop de pick-up.

De mensen in Amanipi wachten ons altijd met open armen op en zijn heel behulpzaam bij alles. We voelen ons gewaardeerd en geliefd. Wat een zegen. We worden ondergedompeld in het Lugbara-ti, de taal die we al sinds november ijverig aan het leren zijn. Maar dat was veel droogzwemmen. Nu horen we in het echt hoe je de woorden uitspreekt met de goede toonhoogte, sverbonden spraak en de specifieke uitdrukkingen van de streek. Vaak vragen we voorganger Ferdinand om ons een les te geven. Hij doet dat graag en spreekt het Lugbara-ti heel duidelijk uit. Gelukkig is hij erg geduldig met ons en wordt hij nooit moe om iets te herhalen.

Schrik

Op onze eerste reis naar Amanipi verloren we plotseling het linker achterwiel van de pick-up. De achterkant van de auto viel met een harde klap op de weg. We schrokken hevig. “Oooh”, riep Roelof, “de as is gebroken!”  Maar nee, het was een wiel dat los was geraakt. We vonden het wiel een heel eind achter de auto terug, met enkele bouten. Als een wonder werden de ontbrekende bouten later nog veel verder weg gevonden door een man op de fiets. Zou er niets ernstig beschadigd zijn? We krikten de auto op en plaatsten het wiel terug. En zowaar, we konden gewoon weer verder rijden met onze zware vracht. Sindsdien controleert Roelof voor iedere reis alle wielbouten. Bij onze tweede reis had de pick-up een probleem met de remmen. Gelukkig kwamen we langs een groot centrum met een autogarage op zijn Congolees.  Alles in de buitenlucht met alle instrumenten en onderdelen verspreid in het zand. Maar na een dag werken kwam het toch weer in orde. We zijn God dankbaar dat we ondanks deze pech veilig op onze bestemming zijn aangekomen.

Klussen en relaties

De afgelopen tien dagen waren we in Amanipi. Het huis is nog niet helemaal af, dus we sliepen in ons tentje. De mensen vonden het maar niks dat wij ‘buiten’ moeten slapen terwijl zijn zelf in een echt huis slapen. Maar we hebben ze verzekerd dat dit voor ons heel normaal is en dat we het zelfs leuk vinden. En de voordelen zijn dat er geen muizen of muskieten binnen kunnen komen!

Er was veel werk te doen. Roelof maakte deuren en luikjes terwijl de metselaars de muren en vloeren afwerkten. Ik heb al twee kamers gesaust. Ook op de akkers naast het huis is er voldoende werk. Een paar medewerkers hebben de braakliggende stukken dichtbij het huis afgemaaid en daarna heb ik de planten- en bomenresten op rijen gelegd. Dat is een warm werkje in de brandende zon! Maar ik heb het er graag voor over. De vier Pijlers zijn van start gegaan in Amanipi!

Veel mensen uit de streek kwamen kijken. Blanke mensen in Amanipi, dat is de attractie van de eeuw. Roelof amuseerde zich prima met de mannen en de jongens, half in Lugbara-ti, half half met gebaren. Ik communiceerde volop met de vrouwen en meisjes. Fijn om zo op spontane wijze veel mensen te leren kennen.

Honderd jaar evangelie

Het weekend maakten we een heel bijzonder evenement mee: het honderdjarig bestaan van het kerkelijke district Adi, waar ook Amanipi onder valt. Dat is een klein uur rijden vanaf Amanipi. In 1924 kwamen de eerste Amerikaanse zendelingen naar Adi om het evangelie van Jezus te brengen. Tijdens vier generaties is de kerk enorm gegroeid en is het geloof nog steeds zuiver en levend. Het was een groot feest in de vorm van een conferentie van 4 dagen. Wij waren er alleen op zondag bij. De feestelijke dienst, met meer dan duizend christenen, werd afgesloten met de viering van het avondmaal. Het is prachtig om op deze manier de eenheid met onze medechristenen in deze streek te ervaren.