Tienermoeders

Rond Amanipi komt tienermoederschap vaak voor. We zagen het ook al in de wijde omgeving van Lanza. Het lijkt meer regel dan uitzondering op het platteland in Congo. Dit fenomeen blijft me bezighouden. Wat zijn de oorzaken van het te jonge moederschap? En wat zijn de gevolgen voor het meisje en haar kind? We hebben het over tienermeisjes zoals Asheni en Naomi in Lanza, Alesi en Esther in Amanipi. Elk met hun dromen en hun kwetsbaarheid.

Waarom worden meisjes zo jong moeder?

Armoede speelt een grote rol. Veel gezinnen hebben moeite om rond te komen, waardoor meisjes gevoelig zijn voor jongemannen die hun geld en voorspoed beloven. De verleiding om via seksueel contact te ontsnappen aan de armoede is voor de meesten onweerstaanbaar.

Er is nog een andere, diepgewortelde oorzaak. Al van jongs af aan groeien meisjes op met het beeld dat moederschap het belangrijkste doel van een vrouw is. Een kind krijgen betekent respect, erkenning en een plek in de gemeenschap. Peuters van twee jaar lopen met een pop op hun rug gebonden net als hun moeder met de baby. En meisjes van vier dragen al hun jongere broertje of zusje op de rug. Tienermeisjes verlangen ernaar om zelf moeder te worden, ook al zijn zij daar lichamelijk, emotioneel en geestelijk nog niet klaar voor. Het ‘organiseren’ van een zwangerschap is niet zo moeilijk. In de omgeving van Amanipi zijn er regelmatig nachtfeesten met veel drank. Het gevolg is veel onbeschermde seksuele contacten en voilà, na enkele weken is de zwangerschap een feit.

De gevolgen

De gevolgen van een vroege zwangerschap zijn ingrijpend, in de eerste plaats voor het tienermeisje. Ja, ze heeft wat ze wilde en ze mag uitzien naar het moederschap. Maar die voldoening heeft een hoge prijs. In de eerste plaats moet ze stoppen met school, waardoor ze niet meer de kans krijgt om verder te leren. Verder loopt haar gezondheid risico’s omdat haar lichaam nog niet volgroeid is. Sommige meisjes maken zware complicaties mee, soms zelfs met dodelijk gevolg. En door de onbeschermde seks loopt ze risico’s op geslachtsziekten en HIV/Aids.

Ook haar kind draagt de gevolgen. De vader van het kind, als die al bekend is, neemt vaak niet de verantwoordelijkheid van het vaderschap op zich. Het kind groeit dus op zonder zijn eigen vader te kennen. De tienermoeder staat er alleen voor en ze blijft bij haar ouders wonen. De grootouders dragen de lasten van meerdere kleinkinderen, naast die van hun eigen kinderen. Na het eerste kind volgen er meestal meer. De kans op een officieel huwelijk wordt steeds kleiner. Ze is dan niet langer tienermoeder maar ongehuwde moeder. De kinderen hebben vaker dan anderen te maken met ziekte, ondervoeding en gebrek aan onderwijs. Zo blijft een vicieuze cirkel van armoede en kwetsbaarheid bestaan. Het is schrijnend om te zien. We zien dat heen overal om ons heen gebeuren zoals bij Alesi, Esther, Taabo en nog vele andere buurmeisjes. In vrijwel iedere familie komt het voor, ook die van de voorganger. Zij hebben vier kleinkinderen opgenomen in hun gezin.

Wat kunnen we doen?

Met het boomkweekproject van de 4Pijlers proberen we deze meisjes hoop en toekomst te geven. Ze planten hun eigen koffie en andere bomen. Hierdoor kunnen ze op den duur financieel op eigen benen staan. Een voorbeeld hiervan is Alesi die haar eigen koffieboompjes plantte.

Daarnaast is onderwijs vanuit de kerk heel belangrijk. We geloven dat ieder mens door God geschapen is en kostbaar in Zijn ogen. Daarom zijn wij geroepen om meisjes en jonge vrouwen te beschermen, te begeleiden en hoop te bieden. Meisjes mogen ontdekken dat God een plan heeft met hun leven dat verder reikt dan een te vroeg moederschap. De kerk heeft een belangrijke taak om Bijbelse waarden over liefde, seksualiteit en verantwoordelijkheid te onderwijzen, in openheid en met genade. Onze voorganger in Amanipi heeft mij gevraagd om hierover onderwijs te geven in de jeugddienst. Ik heb dit met plezier en overtuiging gedaan. Op de komende kerkelijke conferentie ben ik hier weer voor uitgenodigd.

Het is belangrijk dat jongeren begrijpen dat het huwelijk Gods oorspronkelijke plan is. De waarde van een vrouw ligt niet alleen in het krijgen van kinderen, maar allereerst in het feit dat zij een geliefd kind van God is. Moederschap is kostbaar, maar op de juiste tijd, in Gods tijd. Dan kan ze samen met haar man de verantwoordelijkheid voor de kinderen dragen en hun kinderen een betere toekomst bieden.

We zijn dankbaar dat we ons steentje mogen bijdragen aan hoop voor tienermoeders en aan onderwijs over deze ingewikkelde en gevoelige onderwerpen. Ik bid Gods wijsheid en liefde om daarbij de goede woorden te kiezen.

Koffie planten en zelf kweken in Amanipi

Trainer Alio heeft het druk

Alio, onze trainer heeft het de laatste tijd erg druk. Hij coördineert het bomenplantprogramma in Amanipi. Steeds meer jongeren in deze regio willen graag koffieboompjes planten. In het kleine dorp zijn er inmiddels al meer dan vijftig kandidaten: jongens, alleenstaande (tiener)moeders en weduwen. Alio haalt de jonge boompjes op bij een boomkweker en zorgt ervoor dat ze eerlijk verdeeld worden. Hij houdt nauwkeurig bij wie er al planten heeft ontvangen, en hoeveel. Daarnaast bezoekt hij regelmatig de deelnemers om te kijken hoe het werk vordert.

Ik rijd een stukje met hem mee op de brommer om enkele van de kersverse koffieplanters te bezoeken. We bekijken de plantages van onder anderen Dieudonné, Aleni, Adroa. Ze hebben allemaal veertig gaten gegraven en hun boompjes netjes geplant. Ik vind het bemoedigend om te zien hoe enthousiast de jongeren zijn. Ze tonen dat ze vertrouwen hebben in hun toekomst op het platteland.

Training op het 4Pijler-centrum

Vandaag organiseren we op het 4Pijler-centrum een speciale training voor deze groep. We beginnen met een Bijbeloverdenking van Roelof over de liefde voor God en Zijn Woord, aan de hand van Psalm 1.

“Wie houdt er van God?” vraagt hij. Alle handen gaan omhoog. “En wie houdt er van Zijn Woord?” Opnieuw: alle handen in de lucht. “En wie leest er elke dag in de Bijbel?” Dan volgen slechts één of twee aarzelende vingers… Het blijft een feit: dit is geen leescultuur. Zelfs wie kan lezen, leest zelden persoonlijk in de Bijbel. Die wordt vrijwel alleen geopend tijdens de kerkdiensten.

Daarna legt Alio in het Lugbarati de 4Pijler-landbouwmethode uit. Vervolgens wandelen we samen over de akkers om praktijkvoorbeelden te laten zien. In het bonenveld van onze buurman is heel mooi te zien we hoe je kunt zaaien zonder te ploegen. Deze methode kunnen de jongeren straks toepassen op het deel van hun akker waar geen koffie- of andere bomen staan.

Op weg naar eigen kwekerijen

De fase van het uitdelen van zaailingen loopt op zijn einde. Vanaf nu is het de bedoeling dat de jongeren zelf hun boompjes gaan kweken.

Roelof vraagt wie graag zelf zijn koffie en andere bomen wil kweken. Geen moment van twijfel: dat willen ze allemaal! En wie wil er een kweekkas maken? Ook dat willen ze graag. Dat werk gaat plaatsvinden in groepen van ongeveer twintig personen.

We helpen hen op weg met wat materiaal om een eenvoudige kweekkas te maken. Zelf hebben we alvast een voorbeeld gemaakt. Het hout moeten ze zelf verzamelen maar wij zorgen voor hamers, spijkers, schaduwdoek en zaaizaad. In zo’n kas kun je minstens 4000 boompjes kweken. Goed voor 200 (koffie)planten per persoon.

De deelnemers oefenen met het planten van een andere boom: de Calliandra. Dat is en schaduwboom voor in de koffieplantages, maar ook erg nuttig als constructiehout en brandhout. De deelnemers vullen plantzakjes met aarde. Ik demonstreer hoe je daarin de Calliandra kunt zaaien.

De trainsters

Vandaag zijn ook de nieuwe vrouwelijke trainers in actie gekomen. We hebben drie kandidates geselecteerd: Nyakuru, Ange en Neema. Alle drie zijn ze erg gemotiveerd en hebben zin om aan de slag te gaan. Twee van hen zijn alleenstaande moeders. Ange is een tienermoeder. Ze moest haar middelbare school vlak voor haar eindexamen verlaten vanwege haar zwangerschap. Helaas heeft de vader van het kind haar sindsdien in de steek gelaten. Nyakuru zorgt alleen voor haar zes kinderen. Neema is getrouwd en heeft ook zes kinderen.

De komende tijd zullen ze eerst nog onder begeleiding van een van de ervaren trainers gaan werken want ze hebben nauwelijks of geen ervaring in het begeleiden van groepen.

We hopen dat er een goede samenwerking komt tussen de trainers en de trainsters en dat ze samen een sterk team zullen vormen voor de 4Pijlers.

Nyakuru, Ange en Neema met haar jongste kind

Bomen planten voor een betere toekomst

Al vanaf het begin dat wij in Congo wonen, heb ik een passie voor bomen. In dit land worden dagelijks veel bomen gekapt: voor palen, planken, brandhout en houtskool, of gewoon om plaats te maken voor een stuk landbouwgrond. Er zijn echter maar weinig mensen die visie hebben voor het planten van bomen.

In Amanipi waar we nu wonen, is het oorspronkelijke bos helemaal verdwenen. Dat komt voor een groot deel door de tabaksteelt. Vanaf de jaren ’70 vorige eeuw tot begin deze eeuw was een grote tabaksonderneming actief in deze streek van Congo en over de grens in Oeganda. Tabaksbladen moeten gedurende drie dagen en drie nachten worden gedroogd in een soort rookoven. Daarvoor is veel hout nodig. Alle bomen van het bos werden zonder onderscheid gekapt. Wat overbleef was een kale savanne. Daarna plantten de boeren bomen voor brandhout, vooral de Eucalyptus. Dus de meeste bomen die we om ons heen zien zijn aangeplante bomen. Dat is in elk geval beter dan niks.

Ik probeer mijn steentje, of liever gezegd boompje bij te dragen door zelf zoveel mogelijk bomen te zaaien: Teak, Calliandra, Leucaena en zelfs de oorspronkelijke bomen zoals de Afrikaanse Mahonie en andere soorten. Calliandra en Leucaena zijn belangrijke schaduwbomen in koffie- en bananenplantages.

We planten deze bomen op het terrein van de kerk dat wij voor de 4Pijlers gebruiken of we delen ze uit. Kortgeleden hebben we een geïmproviseerde kas voor de boompjes gebouwd. Niet van glas maar van plastic gaas. Ik vind het heerlijk om daar te werken, mijn werkplek!

Veel jongeren in deze streek hebben geen duidelijke toekomst: jongens en meisjes vanaf een jaar of zestien die hun middelbare school niet konden afmaken om allerlei redenen: geen geld, zwangerschap of gewoon geen zin meer in school. Ze wonen nog bij hun ouders thuis en proberen wat bij te verdienen als dagloners op de akkers van rijkere boeren. Het stukje grond dat ze ter beschikking hebben is vaak uitgeput. Daar kun je geen droge foefoe mee verdienen.

Maar als je bomen plant, kun je die per boom goed bemesten met compost of andere mest. Bomen zoals Eucalyptus en koffie geven binnen een paar jaar een goed rendement. Eucalyptus levert goed constructiehout op en koffie is een goed betaald product op de plaatselijke markten. Op het resterende perceel kunnen ze de 4Pijlers toepassen zodat die grond ook nog wat meer gaat opleveren. Op deze manier kunnen deze kwetsbare jongeren, alleenstaande (tiener)moeders toch een toekomst opbouwen.

de boomkweker en begeleider van jongeren

Vanaf april dit jaar begeleiden we deze jongeren en alleenstaande moeders bij het planten van koffie- en/of Eucalyptus boompjes. De meesten kiezen koffie. Iedereen kan maximaal 40 boompjes gratis krijgen, onder de voorwaarde dat de plantgaten zijn gegraven. We kopen de koffieboompjes bij een boomkweker. Deze specialist begeleidt hen bij het planten en onderhouden van de boompjes gedurende een jaar. We zijn al begonnen in Amanipi en verschillende andere plaatsen verderop.

Op een informatiebijeenkomst in de kerk komen veel jongeren maar ook alleenstaande moeders en zelfs ouderen. We leggen de bedoeling van het project uit en na afloop kunnen de belangstellenden zich inschrijven voor een gekozen aantal koffie/eucalyptus boompjes. Het is dringen geblazen want deze kans laten ze niet zomaar voorbijgaan!

Aleni is een alleenstaande moeder in Amanipi. Ze laat ons weten dat ze klaar is met het graven van haar gaten. Anguezu en ik komen kijken. En ja, ze heeft er al zevenendertig af, nog even doorzetten tot de veertig! Aleni heeft drie kinderen. De oudste twee zijn naar school. Haar jongste zoontje is thuis en speelt met een buurmeisje. Ze woont op het erf van haar oom. De grond is eigendom van de familie. Dat is mooi want anders zou ze hier geen koffie kunnen planten.

Dido en zijn broer zijn nog ambitieuzer, ze hebben al over de honderd gaten gegraven. Het ziet er heel professioneel uit. We wijzen er wel op dat ze veertig planten gratis krijgen, de rest moeten ze zelf betalen. Oh haha, nou geen probleem, lachen ze. Een jonge koffieplant kost hier ongeveer vijftien eurocent.

We staan nog aan het begin van dit project en er zijn al meer dan honderd deelnemers maar we verwachten dat dit aantal snel kan oplopen tot over de duizend. Ik ben heel blij dat we mogen bijdragen aan de toekomst van zoveel kwetsbare mensen.